Suriye’de Kürtçe eğitim tartışması: Kürtler tam müfredat istiyor

Şam’ın Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde yeniden otorite kurmasının ardından başlayan yeni eğitim yılında, Kürtçe eğitim tartışması yeniden gündemde. Kürt yetkililer, bazı derslerin Kürtçe okutulmasına izin veren düzenlemeyi olumlu bir adım olarak değerlendirirken, tüm müfredatın Kürtçe olmasını talep ediyor.

Suriye’de Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte anadilde eğitim tartışması yeniden gündeme geldi. Şam yönetiminin savaş yıllarında kendi kendini yöneten Kürt bölgelerinde otoritesini yeniden tesis etmesinin ardından, Kürtler mevcut eğitim sisteminde Kürtçe eğitimin korunmasını talep ediyor.

Suriye Eğitim Bakanlığı tarafından eğitim yılı öncesinde yayımlanan kararnameyle Kürtçe, Kürtlerin önemli bir bölümünü oluşturduğu bölgelerde okutulabilecek ulusal dillerden biri olarak tanındı. Ancak Kürt yetkililer ve öğrenciler, düzenlemenin 2012’den bu yana büyük ölçüde Kürtçe eğitim alan öğrencilerin taleplerini karşılamadığını belirtiyor.

Yeni düzenlemeye göre Kürtçe eğitime haftada yalnızca üç ders saati ayrılması öngörülüyor. Coğrafya, tarih, sosyal bilgiler ve felsefe gibi bazı derslerin Kürtçe okutulmasına izin verilirken, fen bilimleri ve matematik derslerinin Arapça yürütülmesi planlanıyor.

Kürtçe eğitim alan öğrenciler ise uygulamaya tepki gösteriyor.

16 yaşındaki Suzan Ali, eğitim hayatının başlangıcından 11. sınıfa kadar Kürçe eğitim gördüğünü belirterek, şimdi yalnızca üç ders saatinin Kürtçeye ayrılmasının kabul edilemez olduğunu söyledi.

Ali, “Müfredatın yarısı Kürtçe, diğer yarısı Arapça olacak deniliyor. Arapça eğitim alamayız. Başından beri kendi dilimizde eğitim gördük ve üniversiteye kadar böyle devam etmeliyiz” dedi.

18 yaşındaki Merva Amo da daha önce bütün derslerin Kürtçe okutulduğu müfredata dönülmesi talebiyle protestolara katıldığını ve gösterilere devam edeceğini söyledi.

Eğitim Bakanı: Tüm müfredatın Kürtçeye çevrilmesi zor

Suriye Eğitim Bakanı Muhammed Abdul Rahman Turko, pazartesi günü parlamentoda yaptığı açıklamada, Kürtçe eğitim konusunda iki farklı yaklaşım bulunduğunu söyledi.

Turko, bir görüşün Kürtçenin diğer derslerin yanında öğretilmesini, diğer görüşün ise müfredatın tamamının Kürtçeye çevrilmesini savunduğunu belirtti.

Müfredatın bütünüyle Kürtçeye çevrilmesinin “çok zor” olduğunu söyleyen Turko, özellikle tüm branşlarda öğretmen temini ve öğrencilerin üniversite eğitimine geçişi konusunda sorunlar bulunduğunu ifade etti.

İlham Ahmed:Yeni anayasada Kürtçe eğitim hakkı güvence altına alınmalı

Kürt yetkili İlham Ahmed, Eğitim Bakanlığı’nın kararını “iyi bir ilk adım” olarak nitelendirdi ancak düzenlemenin Kürt toplumunun taleplerinin gerisinde kaldığını söyledi.

Reuters’a konuşan Ahmed, tüm derslerin Kürtçe okutulması gerektiğini belirterek bunun İngilizce, Arapça ve diğer dillerin öğrenilmesine engel olmadığını ifade etti.

Ahmed, “Kürt halkının kendi dilinde eğitim alması temel öneme sahip” derken, yeni Suriye anayasasında Kürtçe eğitim hakkının güvence altına alınması gerektiğini söyledi.

Suriye’de Kürtler ağırlıklı olarak Latin alfabesiyle yazılan Kurmancî lehçesini konuşuyor. Kürtçe, Arapçadan farklı olarak Hint-Avrupa dil ailesine mensup.

Kürtçe eğitim yıllarca yasaktı

Kürtçe, Beşar Esad ve babası Hafız Esad dönemlerinde okullarda yasaklanmıştı. 2011 sonrası Kürtlerin kuzey Suriye’nin geniş kesimlerinde kontrol sağlamasıyla birlikte Kürtçe eğitim sistemi oluşturuldu ve Kürtçe, bölgelerdeki okullarda temel eğitim dili haline geldi.

Beşar Esad’ın 2024’te devrilmesinin ardından Suriye’de dengeler değişti. Ahmed el-Şara yönetiminin ocak ayında Kürtlerin yönettiği bölgelere yönelik askeri operasyonunun ardından Kürt güçleri ile Şam arasında güvenlik ve sivil kurumların merkezi yönetime entegrasyonu konusunda görüşmeler başladı.

Bu süreçte Kürtlerin daha önce elde ettiği kazanımları koruma çabası da gündemde kaldı.

Şam ile yapılan görüşmeler sonucunda Kürt öncülüğündeki güçlerin feshedilmesi ve Savunma Bakanlığı bünyesine katılması kararlaştırıldı. Şara ise azınlıkların haklarını koruyacağı yönünde açıklamalar yaparken, feshedilen Kürt öncülüğündeki güçlerin komutanı Mazlum Abdi’yi cumhurbaşkanlığı danışmanı olarak atadı.

Öğretmenlerden geçiş süreci çağrısı

Kürtçe eğitim veren öğretmen Muhammed Ahmed, yıllarca yalnızca Kürtçe eğitim alan öğrencilerin yeni sisteme geçişte zorluk yaşayabileceğini belirtti.

Ahmed, öğrencilerin yeni eğitim sistemine uyum sağlayabilmesi için bir veya iki yıllık geçiş dönemi uygulanması çağrısında bulundu.

“İşlerin sorunsuz ve kolay ilerlemesini umuyoruz” diyen Ahmed, özellikle Kürt bölgelerindeki eğitim meselesinin hassasiyetinin dikkate alınması gerektiğini ifade etti. /Reuters