Kürtler Irak'ta Anayasanın uygulanmamasından rahatsız: “Federalizm başarısız oldu”
Atlantik Konseyi’nin düzenlediği “20 Yıl Sonra Irak Anayasası” panelinde konuşan uzmanlar, anayasanın uygulanmaması ve federal yapının zayıflaması konusunda hemfikir oldu. KDP’li Hemin Hewrami, “Bağdat artık kendini güçlü hissediyor, anayasa ise sadece kâğıt üzerinde kaldı” dedi.
Atlantik Konseyi’nin Irak Girişimi tarafından düzenlenen “20 Yıl Sonra Irak Anayasası” başlıklı çevrimiçi panelde, Irak’ın federal sisteminin durumu ve anayasanın uygulanmasındaki eksiklikler tartışıldı. Panele, akademisyenler, siyasetçiler ve anayasa uzmanları katıldı.
Panelin dikkat çeken konuşmacılarından biri olan KDP’li Hemin Hewrami, 2005’te onaylanan Irak Anayasası’nın Kürdistan Bölgesi için önemli bir güvence oluşturduğunu ancak 20 yıl sonra federalizmin “başarısız olduğunu” söyledi: “Maalesef federalizmin başarılı olmadığını söylemeliyim. Bağdat’ta uzlaşmaya dayalı bir siyaset yok. Merkezileşme arttıkça federal sistem zayıflıyor.”
Hewrami, federal sistemin en büyük başarısızlıklarından birinin Federasyon Konseyi’nin kurulmaması olduğunu belirtti. Ayrıca 140. maddenin (Kerkük ve tartışmalı bölgelerle ilgili) uygulanmadığını, Kürtçe’nin resmî dil statüsünün ihlal edildiğini ve petrol–gelir paylaşımına ilişkin yasanın hâlâ çıkarılmadığını vurguladı.
KDP’li siyasetçi, “2005’te anayasayı kabul eden güçler, o dönem zayıftı; şimdi ise güçlü oldukları için anayasayı uygulamıyorlar,” dedi.
Hewrami ayrıca, Irak ordusunda Kürtlerin oranının yüzde 1’in altında olmasını “anayasal eşitliğin açık ihlali” olarak tanımladı.
Princeton Üniversitesi’nden Zaid Ali, anayasanın “karma bir miras” bıraktığını söyledi: “Anayasa, Maliki döneminde diktatörlüğün geri dönüşünü engellemede başarılı oldu; ancak yeni bir toplumsal sözleşme kurmakta başarısız.”
Bağdat Riwaq düşünce kuruluşunun başkanı Abbas Anbori ise sorunun anayasadan çok “etkili hükümetler çıkaramayan seçim sisteminde” yattığını belirtti.
Boston College’dan Prof. Marcia Şemeri de Irak vatandaşlarının anayasal sürece güveninin ciddi biçimde azaldığını, ihlallerin cezasız kalmasının toplumda “anayasal yorgunluk” yarattığını ifade etti.
Şemeri ayrıca, 2017’deki Kürdistan bağımsızlık referandumunun, Irak’ın geri kalanında federalizmin “birlikte yaşama” değil “ayrılık” olarak algılanmasına neden olduğunu vurguladı.
“Anayasa var ama uygulanmıyor”
Panelde genel kanaat, Irak’ın hâlâ “geçiş döneminde” olduğu yönünde birleşti. Federal yapının yasal olarak varlığını koruduğu ancak pratikte merkezîleşmenin derinleştiği belirtilirken, uzmanlar bu durumun Kürdistan Bölgesi ile Bağdat arasında kalıcı güven krizine yol açtığını vurguladı.
